یادگیری حرف زدن یکی از مهمترین مراحل رشد کودک به حساب میآید. زمانی که نوزاد اولین کلمه را میگوید، برای والدین لحظهای پر از شادی و هیجان رقم میخورد. اما گاهی این روند به تأخیر میافتد یا به شکل طبیعی پیش نمیرود که به آن تأخیر در رشد گفتار کودک گفته میشود.
در این شرایط سوالات زیادی در ذهن والدین شکل میگیرد؛ آیا تاخیر در حرف زدن فرزندم طبیعی است یا باید نگران باشم؟ چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟ به همین دلیل در این مقاله قصد داریم با رشد گفتار کودک آشنا شده و 10 علامت هشدار دهنده که با مشاهده آنها باید به پزشک مراجعه کرد را مورد بررسی قرار دهیم.
رشد گفتار و زبان در کودکان چگونه است؟
پیش از آنکه درباره علائم هشدار در رشد گفتار کودک صحبت کنیم، باید بدانیم روند طبیعی رشد گفتار و زبان چگونه است. گفتار و زبان دو مفهوم مرتبط اما متفاوت هستند:
- زبان یعنی توانایی درک کلمات و ساخت جملات برای برقراری ارتباط (درک معنایی)
- گفتار یعنی توانایی تلفظ و بیان کلمات به صورت واضح (جنبه فیزیکی صحبت کردن)
به بیان سادهتر اگر کودکی میفهمد شما چه میگویید ولی نمیتواند درست تلفظ کند، مشکل گفتاری دارد. اما اگر نمیفهمد چه میگویید، ممکن است مشکل زبانی یا شناختی داشته باشد.
مراحل طبیعی رشد گفتار در کودکان
رشد گفتار کودک فرایندی است که به تدریج و در چند مرحله و در سنین مختلف اتفاق میافتد:
| سن کودک | مهارتهای گفتاری و زبانی |
| ۰ تا ۶ ماهگی | نوزاد با صداها و گریه ارتباط برقرار میکند، به صداهای آشنا واکنش نشان میدهد. |
| ۶ تا ۱۲ ماهگی | شروع به گفتن هجاهایی مثل ما، با، دا میکند. صدای والدین را تقلید میکند. |
| ۱۲ تا ۱۸ ماهگی | میتواند چند کلمه ساده مثل مامان، بابا را بگوید و مفهوم آنها را بفهمد. |
| ۱۸ تا ۲۴ ماهگی | واژگانش به ۵۰ تا ۱۰۰ کلمه میرسد و جملات دوکلمهای مثل آب بده میگوید. |
| ۲ تا ۳ سالگی | جملات سهکلمهای میسازد، اسم اشیا و حیوانات را میداند و دستورهای ساده را اجرا میکند. |
| ۳ تا ۴ سالگی | گفتار واضحتر میشود، داستانهای کوتاه تعریف میکند، با همسالان ارتباط کلامی دارد. |
| ۴ تا ۵ سالگی | جملهها کامل و ساختار دستوری درست دارد و بیشتر افراد گفتار کودک را میفهمند. |
چرا تاخیر در گفتار اتفاق میافتد؟
علت تأخیر در رشد گفتار کودک همیشه یکسان نیست؛ گاهی ساده و موقتی است، اما گاهی میتواند نشانه یک مشکل جدیتر باشد. برخی از مهمترین دلایل تأخیر در گفتار به شرح زیر است:
- اختلال شنوایی: حتی افت شنوایی جزئی میتواند باعث تاخیر در یادگیری زبان شود
- مشکلات عصبی یا رشدی: مانند اوتیسم، فلج مغزی یا سایر اختلالات رشد عصبی
- اختلالات ساختاری دهان و زبان: مانند چسبندگی زبان (Tongue-tie) یا شکاف کام
- فقر محیط زبانی: اگر کودک در محیطی بزرگ شود که کمتر با او صحبت شود، مهارت زبانی او کند رشد میکند.
- عوامل ژنتیکی یا خانوادگی: گاهی در خانواده سابقه تأخیر گفتار وجود دارد.
- تجربههای عاطفی و روانی: استرس، ترس یا محیط پرتنش خانوادگی نیز میتواند تأثیرگذار باشد.
۱۰ علامت هشداردهنده در رشد گفتار کودک
در ادامه قصد داریم 10 نشانه مهم و هشدار دهنده در رشد گفتار کودک را بررسی کنیم که در صورت مشاهده هر کدام باید با متخصص اطفال مجرب مشورت شود.
۱. عدم واکنش به صداها تا ۶ ماهگی
اگر نوزاد شما تا ششماهگی به صداها، موسیقی یا صدای والدین واکنشی نشان نمیدهد، ممکن است مشکل شنوایی داشته باشد. در این سن انتظار میرود نوزاد با شنیدن صدای آشنا لبخند بزند یا سر خود را برگرداند.
۲. عدم غان و غون کردن تا ۹ ماهگی
در حدود ۶ تا ۹ ماهگی، نوزاد معمولاً شروع به تولید صداهای بیمعنی مثل ما ما، با با میکند. اگر کودک شما کاملاً ساکت است و هیچ تلاشی برای تولید صدا ندارد، باید بررسی شود.
۳. نگفتن اولین کلمه تا ۱۸ ماهگی
بیشتر کودکان تا ۱۲ تا ۱۸ ماهگی حداقل چند کلمه ساده حرف میزنند. اگر کودک شما در این سن هنوز هیچ کلمهای مانند مامان، بابا یا آب نمیگوید، نیاز به ارزیابی گفتار دارد.
۴. ناتوانی در درک دستورهای ساده
در سن ۱۸ تا ۲۴ ماهگی، کودک باید بتواند دستورهای ساده مثل برو توپ رو بیار یا بیا بشین را بفهمد. اگر کودک در این سن واکنشی نشان نمیدهد، یکی از نشانههای اختلال در رشد گفتار کودک بوده وممکن است مشکل در درک زبان داشته باشد.
۵. واژگان بسیار محدود در ۲ سالگی
در دو سالگی کودک معمولاً حدود ۵۰ تا ۱۰۰ کلمه بلد است. اگر کودک شما کمتر از ۲۰ کلمه استفاده میکند یا دائماً از اشاره بهجای گفتار استفاده میکند، علامت هشدار است.
۶. گفتار نامفهوم بعد از ۳ سالگی
در سه سالگی باید بیشتر حرفهای کودک برای اطرافیان (غیر از والدین) قابل درک باشد. اگر گفتار کودک در این سن هنوز مبهم و نامفهوم است، احتمال وجود اختلال رشد گفتار کودک مانند دیسآرتری یا اختلال واجی وجود دارد.
۷. ناتوانی در ساخت جمله تا ۳ سالگی
کودک سه ساله معمولاً باید بتواند جملههای ساده مانند «من آب میخوام» یا «مامان بیا بازی» را بگوید. اگر کودک شما هنوز از تککلمهها استفاده میکند، باید مورد بررسی تخصصی قرار گیرد.
۸. نداشتن تمایل به ارتباط و حرف زدن
اگر کودک از صحبت با دیگران اجتناب میکند، تماس چشمی ندارد، یا به نظر میرسد در دنیای خود غرق شده است، ممکن است نشانهای از اوتیسم یا اختلالات ارتباطی باشد.
۹. پسرفت در مهارت گفتار
اگر کودک قبلاً حرف میزده و ناگهان صحبت کردن را متوقف کرده، این وضعیت غیرطبیعی است و باید فوراً به پزشک مراجعه شود. این موضوع ممکن است نشانه اختلال عصبی یا روانی در کودک باشد.
۱۰. لکنت یا تکرار بیش از حد کلمات
لکنت خفیف در حدود سه سالگی طبیعی است، زیرا کودک تازه در حال یادگیری جملهسازی است. اما اگر تکرار کلمات، توقف یا کشیدن صداها شدید باشد، میتواند به اختلال گفتاری پایدار تبدیل شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
یکی از سوالات رایج که توسط والدین در مورد رشد گفتار کودک و اختلال در آن مطرح میشود، این است که چه زمان باید به متخصص کودکان مراجعه کرد. در صورتی که کودک شما شرایط زیر را دارد باید به پزشک مراجعه شود:
- تا ۱۸ ماهگی هیچ کلمهای نمیگوید
- تا ۲ سالگی نمیتواند جملات دو کلمهای بسازد
- گفتار کودک در ۳ سالگی برای دیگران قابل فهم نیست
- رشد گفتار کودک پسرفت کرده باشد
دکتر شبنم زمانی به عنوان بهترین متخصص کودکان شناخته میشود که نقش مهمی در پیگیری رشد و تکامل کودکان در سنین مختلف ایفا میکند. با توجه به اینکه رشد گفتار کودک یکی از مهمترین جنبههای رشد و تکامل محسوب میشود، دکتر زمانی با تخصص و تجربه بالای خود میتواند رشد کودک از نظر گفتار را پایش کرده و در صورت مشاهده علائم اختلال، اقدامات لازم را انجام دهد.
با بهترین متخصص کودکان و نوزادان در تماس باشید
راههای ارتباطی با دکتر شبنم زمانی، بهترین متخصص کودکان در منطقه 2:
- شماره تماس:
- واتساپ:
- آدرس مطب:
- تهران – پل مدیریت – خیابان علامه جنوبی – کوچه چهلم مرکزی – پلاک ۹ واحد ۱
- اینستاگرام:
