عفونت ریه در کودکان یکی از شایعترین و در عین حال مهمترین مشکلات سلامتی در دوران نوزادی و کودکی است. سیستم ایمنی کودکان، بهویژه در سالهای ابتدایی زندگی، هنوز به طور کامل تکامل نیافته و همین موضوع باعث میشود آنها بیش از بزرگسالان در معرض ابتلا به عفونتهای تنفسی قرار بگیرند. در برخی موارد، عفونت ریه میتواند خفیف و خود محدودشونده باشد، اما در موارد شدیدتر ممکن است نیاز به بستری و درمان تخصصی داشته باشد.
شناخت علائم، درک میزان شدت بیماری و آگاهی از روشهای درمان، به والدین کمک میکند تا در زمان مناسب اقدام کرده و از بروز عوارض جدی جلوگیری کنند. در این مقاله به صورت جامع به بررسی عفونت ریه در کودکان، دلایل بروز، نشانهها، روشهای تشخیص و درمانهای رایج میپردازیم.
عفونت ریه در کودکان چیست؟
عفونت ریه در کودکان که در اصطلاح پزشکی اغلب با عنوان پنومونی شناخته میشود، به التهاب بافت ریهها گفته میشود که معمولاً در اثر ورود عوامل عفونی مانند ویروسها، باکتریها یا به ندرت قارچها ایجاد میگردد. در این وضعیت، کیسههای هوایی ریه (آلوئولها) ممکن است با مایع یا چرک پر شوند و تنفس کودک را دشوار کنند.این بیماری میتواند یک یا هر دو ریه را درگیر کند و شدت آن از یک عفونت خفیف تا یک وضعیت تهدیدکننده زندگی متغیر است.
چرا کودکان بیشتر به عفونت ریه مبتلا میشوند؟
چند عامل مهم باعث میشود که عفونت ریه در کودکان به ویژه خردسالان شیوع بالایی داشته باشد. از جمله این دلایل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سیستم ایمنی نابالغ
- تماس نزدیک با سایر کودکان در مهدکودک یا مدرسه
- عفونتهای مکرر ویروسی دستگاه تنفس فوقانی
- قرار گرفتن در معرض دود سیگار
- تولد نارس یا وزن کم هنگام تولد
- سوءتغذیه یا کمبود برخی ریزمغذیها
این عوامل میتوانند دفاع طبیعی بدن کودک را تضعیف کرده و راه را برای ورود عوامل بیماریزا به ریهها هموار کنند.
انواع عفونت ریه در کودکان
عفونت ریه در کودکان از نظر عامل ایجادکننده به چند نوع اصلی تقسیم میشود:
- عفونت ریه ویروسی: شایعترین نوع عفونت ریه در کودکان است و اغلب توسط ویروسهایی مانند RSV، آنفلوآنزا یا آدنوویروس ایجاد میشود. این نوع معمولاً خفیفتر است و اغلب با درمانهای حمایتی بهبود مییابد.
- عفونت ریه باکتریایی: این نوع میتواند شدیدتر باشد و معمولاً نیاز به درمان آنتیبیوتیکی دارد. باکتریهایی مانند استرپتوکوک پنومونیه از عوامل شایع بروز این نوع عفونت هستند.
- عفونت ریه آتیپیک: برخی باکتریها مانند مایکوپلاسما میتوانند عفونتی با علائم خفیفتر اما طولانیتر ایجاد کنند.
- عفونت ریه قارچی: این نوع عفونت نادر است و معمولاً در کودکانی با نقص ایمنی دیده میشود.
علائم عفونت ریه در کودکان
علائم عفونت ریه در کودکان بسته به سن کودک، نوع عامل عفونی و شدت بیماری متفاوت است، اما شایعترین نشانههای این بیماری به شرح زیر است:
- تب (خفیف تا بالا)
- سرفه مداوم یا شدید
- تنفس سریع یا سخت
- خسخس سینه یا صداهای غیرطبیعی هنگام تنفس
- بیحالی و کاهش فعالیت
- بیاشتهایی
- رنگپریدگی یا کبودی لبها در موارد شدید
- درد قفسه سینه یا شکم
- استفراغ یا اسهال (بهویژه در نوزادان)
در نوزادان، علائم ممکن است غیر اختصاصیتر باشد؛ مانند بیقراری، کاهش مکیدن شیر یا خوابآلودگی بیش از حد.
علائم هشداردهنده عفونت ریه شدید
برخی نشانهها و علائم نشاندهنده شدت عفونت ریه در کودکان هستند؛ والدین در صورتی که علائم زیر را در کودک مشاهده کردند باید در اولین فرصت به متخصص اطفال مجرب مراجعه نمایند:
- تنفس بسیار سریع یا مکثهای تنفسی
- فرورفتگی قفسه سینه هنگام دم
- کبودی لبها یا نوک انگشتان
- عدم توانایی در خوردن یا نوشیدن
- تب بالا و مداوم
- کاهش سطح هوشیاری
عفونت ریه و ارتباط آن با بیماریهای داخلی کودکان
عفونت ریه یکی از شایعترین مشکلات در حوزه بیماری های داخلی کودکان محسوب میشود. این بیماری میتواند به عنوان یک عارضه مستقل یا در ادامه عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی مانند سرماخوردگی و آنفلوآنزا ایجاد شود. بررسی دقیق سابقه پزشکی کودک به پزشک کمک میکند تا علت اصلی بیماری را بهتر شناسایی کند.
نقش مهدکودک در افزایش عفونتهای تنفسی
حضور کودکان در محیطهای جمعی مانند مهدکودک، احتمال انتقال ویروسها و باکتریها را افزایش میدهد. عفونت های تنفسی در مهد کودک به دلیل تماس نزدیک کودکان، استفاده مشترک از اسباببازیها و رعایت ناقص بهداشت فردی بسیار شایع هستند. اگرچه این تماسها به تقویت سیستم ایمنی در بلندمدت کمک میکند، اما در کوتاهمدت میتواند منجر به ابتلای مکرر به عفونتها، از جمله عفونت ریه شود.
روشهای تشخیص عفونت ریه در کودکان
تشخیص دقیق عفونت ریه در کودکان ، نقش مهمی در انتخاب درمان مناسب دارد. پزشک معمولاً از روشهای زیر برای تشخیص عفونت استفاده میکند:
- معاینه بالینی و گوش دادن به صداهای ریه
- بررسی علائم و سابقه بیماری
- عکسبرداری از قفسه سینه در صورت نیاز
- آزمایش خون برای بررسی عفونت
- آزمایشهای ویروسی یا باکتریایی در موارد خاص
روشهای درمان عفونت ریه در کودکان
درمان عفونت ریه در کودکان تا حد زیادی به عامل ایجادکننده و شدت بیماری بستگی دارد؛ با این حال درمانهای مناسب برای هر یک از انواع عفونت ریه به شرح زیر است:
- درمان عفونت ریه ویروسی: استراحت کافی، مصرف مایعات فراوان، کنترل تب با داروهای مجاز و پایش تنفس کودک. آنتیبیوتیکها در درمان این نوع عفونت مؤثر نیستند.
- درمان عفونت ریه باکتریایی: مصرف آنتیبیوتیک طبق تجویز پزشک، تکمیل کامل دوره دارویی و پیگیری علائم و بهبود تدریجی.
- درمان حمایتی: در بسیاری از موارد، درمان مشکلات تنفسی کودکان شامل اقداماتی مانند بخور، مرطوب نگه داشتن هوا و تسهیل تنفس است که به کاهش علائم کمک میکند.
بستری شدن؛ چه زمانی لازم است؟
بستری شدن در اثر عفونت ریه در کودکان معمولاً در شرایط زیر توصیه میشود:
- سن کمتر از یک سال
- علائم تنفسی شدید
- کاهش سطح اکسیژن خون
- عدم پاسخ به درمان خوراکی
- وجود بیماریهای زمینهای
در بیمارستان، برای کنترل و درمان عفونت در ریهها اقداماتی از جمله اکسیژندرمانی، داروهای تزریقی و پایش دقیق انجام میشود.
مراقبتهای خانگی در عفونت ریه خفیف
در موارد خفیف، رعایت نکات زیر نقش مهمی در درمان عفونت ریه در کودکان ایفا میکند:
- استراحت کافی
- مصرف مایعات گرم
- تغذیه سبک و مقوی
- تهویه مناسب محیط
- پرهیز از تماس با دود سیگار
پیشگیری از عفونت ریه در کودکان
راهکارهای پیشگیرانه شامل موارد زیر است:
- واکسیناسیون کامل و به موقع
- شستشوی مرتب دستها
- تغذیه مناسب و تقویت سیستم ایمنی
- دوری از افراد بیمار
- تهویه مناسب فضاهای بسته
عفونت ریه در کودکان یک بیماری شایع اما قابل درمان است. آگاهی والدین از علائم اولیه، توجه به نشانههای هشداردهنده و مراجعه به موقع به متخصص کودکان و نوزادان مانند دکتر شبنم زمانی، نقش کلیدی در پیشگیری از عوارض دارد. بیشتر کودکان با تشخیص صحیح و درمان مناسب که توسط دکتر زمانی صورت میگیرد، به طور کامل بهبود مییابند و به زندگی عادی بازمیگردند.
با دکتر شبنم زمانی متخصص کودکان در تماس باشید:
راههای ارتباطی با دکتر شبنم زمانی، بهترین متخصص کودکان در منطقه 2:
- شماره تماس:
- واتساپ:
- آدرس مطب:
- تهران – پل مدیریت – خیابان علامه جنوبی – کوچه چهلم مرکزی – پلاک ۹ واحد ۱
- اینستاگرام:
