سلامت دهان و دندان کودکان یکی از مهمترین بخشهای سلامت عمومی آنها محسوب میشود؛ زیرا وضعیت دندانها نه تنها بر زیبایی لبخند بلکه بر تغذیه، رشد فک، تکلم، اعتماد به نفس و کیفیت زندگی کودک اثر مستقیم میگذارد. بسیاری از والدین تصور میکنند چون دندانهای شیری موقتی هستند، نیازی به مراقبت ویژه ندارند؛ اما واقعیت این است که پایهگذاری عادات صحیح و سالم از همان ماههای اول زندگی، آینده دندانهای دائمی را تضمین میکند.
به همین دلیل در این مقاله قصد داریم با اهمیت سلامت دهان و دندان کودکان آشنا شده و روشهای پیشگیری از بیماریهای دهان و دندان، عادتهای صحیح، بهترین زمانهای مراجعه به دندانپزشک، بیماریهای رایج و حتی نکات تغذیهای و درمانی را مورد بررسی قرار دهیم.
اهمیت سلامت دهان و دندان در کودکان
کودکان در حال رشد هستند و سلامت دهان و دندان آنها نقش بنیادینی در رشد جسمی و روانی آنها دارد. مشکلات دندانی در سنین پایین میتواند باعث موارد زیر شود:
- درد شدید و اختلال در خواب
- دشواری در جویدن و کاهش اشتها
- کاهش رشد فک
- اختلال در تلفظ کلمات
- گوشهگیری و کاهش اعتمادبهنفس
- افزایش هزینههای درمان در آینده
همچنین پوسیدگیهای دندان شیری به راحتی میتواند به دندانهای دائمی در حال رویش منتقل شود. بنابراین رسیدگی به سلامت دهان کودک در همان سالهای اولیه ضروری است.
از چه زمانی باید مراقبت از دندانها را آغاز کرد؟
همانطور که اشاره شد سلامت دهان و دندان کودکان در رشد و سلامت آنها در سنین بالاتر نقش مهمی ایفا میکند. یکی از رایجترین سؤالهای والدین این است که آیا قبل از رویش اولین دندان باید مراقبت خاصی انجام دهیم؟ در پاسخ به این سوال باید گفت حتی قبل از رشد دندانها، دهان نوزاد باید تمیز شود. با یک گاز استریل مرطوب، لثهها روزانه دو بار تمیز شوند تا باکتریها کاهش یابند.
به محض ظاهر شدن اولین دندان، معمولاً در سن ۶ ماهگی، باید مراقبتها جدیتر شود و در این سن از یک مسواک نرم مخصوص نوزاد استفاده کرد. این شروع مسیر صحیح بهداشت دهان و دندان کودکان است و پایهای برای عادات سالم آینده محسوب میشود.
مراحل رشد دندانهای شیری و دائمی
یکی از موضوعات مهم که در سلامت دهان و دندان کودکان باید مورد توجه قرار بگیرد، آشنایی با مراحل رشد دندانهای شیری و دائمی در کودکان است:
| دندانهای شیری (20 عدد) | شروع رشد: ۶ ماهگی تکمیل: ۲ تا ۳ سالگی نقش: کمک به جویدن، صحبت کردن، نگهداری فضای مناسب برای دندانهای دائمی |
| دندانهای دائمی (32 عدد) | شروع رویش: ۶ سالگی تکمیل: 12 تا 13 سال (به جز دندان عقل) |
دوره بین ۶ تا ۱۲ سالگی، به دوره انتقالی معروف است که در آن دندان شیری و دائمی با هم در دهان کودک وجود دارند. این مرحله یکی از مهمترین زمانها برای حفظ سلامت دهان و دندان کودکان است.
اصول صحیح تمیز کردن دهان از نوزادی تا کودکی
همانطور که اشاره شد در بحث سلامت دهان و دندان کودکان مراقبتهای لازم باید از زمان نوزادی آغاز شده و در طول دوران کودکی تا بزرگسالی ادامه داشته باشد. یکی از این مراقبتهای تمیز کردن صحیح دهان است که در ادامه با روش اصولی آن از نوزادی تا کودکی آشنا میشویم:
| 0 تا 6 ماهگی | تمیز کردن لثهها با گاز استریل عدم استفاده از قنداق یا شیشهشیر شیرینشده جلوگیری از خواباندن کودک با بطری شیر |
| 6 تا 12 ماهگی | شروع مسواک زدن با مسواک نرم استفاده از مقدار بسیار کم خمیردندان حاوی فلوراید (به اندازه یک دانه برنج) |
| 1 تا 3 سالگی | افزایش مقدار خمیردندان به اندازه یک نخود رعایت اصول صحیح حرکت مسواک مسواکزدن دو بار در روز |
| 3 تا 6 سالگی | آموزش همزمان با نظارت والدین استفاده از مسواکهای رنگی و جذاب برای ایجاد انگیزه |
| 6 سال به بالا | مسواکزدن کامل با تمرکز بر دندانهای دائمی تازه روییده شروع نخ دندان با آموزش مرحلهبهمرحله |
چگونه کودک را به مسواک زدن علاقهمند کنیم؟
مسواک زدن یکی از کارهایی است که نقش مهمی در سلامت دهان و دندان کودکان ایفا میکند؛ در عین حال مسواک زدن برای بسیاری از کودکان کار جذابی نیست، اما با روشهای ساده میتوان آن را به عادت روزانه تبدیل کرد. راهکاری کاربردی علاقمند کردن کودک به مسواک زدن به شرح زیر است:
- استفاده از مسواک و خمیردندان با طرح شخصیتهای کارتونی
- مسواک زدن در قالب بازی یا موزیک
- اجازه دادن به کودک برای انتخاب مسواکش
- مسواک زدن دستهجمعی همراه والدین
- تعریف و تشویق پس از هر بار انجام صحیح
یادگیری مراقبت از دندان کودک در همین سنین است که شکل میگیرد و باید با روشهای مثبت تقویت شود.
نقش تغذیه در سلامت دهان و دندان کودکان
تغذیه یکی دیگر از عوامل مؤثر در سلامت دهان و دندان کودکان است. زیرا برخی خوراکیها به شدت پوسیدگیزا هستند و باید محدود شوند. از جمله این خوراکیها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- خوراکیهای چسبنده مثل تافی و شکلات
- نوشیدنیهای شیرین
- چیپس و پفک
- کیک و بیسکویت صنعتی نیز میتوانند قند پنهان داشته باشند
در مقابل برخی مواد غذایی نیز برای دندان مفید بوده که توصیه میشود کودکان این مواد غذایی مانند لبنیات، میوهها و سبزیجات ترد، آجیل (برای کودکان بدون ریسک خفگی) و آب (به جای نوشیدنیهای شیرین) را مصرف کنند.
پوسیدگی دندان کودکان و روشهای پیشگیری
پوسیدگی یکی از شایعترین بیماریهای دهانی در کودکان است. این عامل به خطر انداختن سلامت دهان و دندان کودکان به دلایل مختلف از جمله مصرف زیاد شیرینی، مسواک نزدن، خواب با شیشه شیر و عدم مراجعه به دندانپزشک بروز پیدا میکند. از مهمترین نشانههای اولیه پوسیدگی دندان در کودکان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- لکههای سفید
- حساسیت به غذاهای گرم و سرد
- لکههای قهوهای یا سیاه
خوشبختانه پوسیدگی یکی از عوارضی است که میتوان به راحتی از بروز آن پیشگیری کرد. مسواک زدن منظم، مصرف مناسب فلوراید، تغذیه صحیح ویزیت حداقل هر ۶ ماه یک بار از مهمترین اقداماتی است که میتوان برای پیشگیری از پوسیدگی دندان در کودکان انجام داد.
مشکلات رایج دهان و دندان در کودکان
از رایجترین مشکلاتی که سلامت دهان و دندان کودکان را به خطر میاندازد، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- پوسیدگی
- التهاب لثه
- دندان قروچه شبانه
- لبخوری، انگشت مکیدن و پستانک
- بههمریختگی دندانها
- تاخیر در رویش دندانها
- آفت و زخمهای دهانی
عادات غلط دهانی و تأثیر آنها در سلامت دهان و دندان کودکان
برخی از کودکان دارای یک سری عادات غلط دهانی هستند که این عادات میتوانند سلامت دهان و دندان کودکان را با خطر جدی مواجه کنند:
- مکیدن انگشت: اگر تا بعد از ۳ سالگی ادامه یابد، ممکن است موجب بیرونزدگی دندانهای جلو، تغییر فرم فک و نیاز به ارتودنسی شود.
- جویدن ناخن: باعث سایش دندان، ورود میکروب و التهاب لثه میشود.
- نفس کشیدن از دهان: روی فرم فک، پوسچر صورت، خشکی دهان و افزایش پوسیدگی اثر منفی دارد.
اولین مراجعه به دندانپزشک چه زمانی است؟
طبق توصیه انجمن دندانپزشکی آمریکا، اولین ویزیت برای بررسی وضعیت سلامت دهان و دندان کودکان باید در ۱۲ ماهگی یا با رویش اولین دندان انجام شود. از مزایای مراجعه به موقع میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بررسی رشد طبیعی دندانها
- آموزش روش صحیح مراقبت
- کاهش ترس کودک از دندانپزشک
- تشخیص زودهنگام مشکلات احتمالی
در صورتی که نمیدانید چه زمانی باید کودک خود را برای معاینه جهت بررسی دقیق سلامت دهان و دندان کودکان نزد دندانپزشک ببرید، میتوانید از دکتر شبنم زمانی به عنوان متخصص اطفال مجرب در این زمینه کمک بگیرید. با توجه به اینکه دکتر زمانی پایش رشد کودکان از بدو تولد را بر عهده دارد میتواند به والدین در خصوص نکات مهم در مراقبت از سلامت دهان و دندان در کودکان و همچنین بهترین زمان مراجعه به متخصص، مشاوره لازم را ارائه دهد.
جهت درمان تب در کودکان با ما در تماس باشید:
راههای ارتباطی با دکتر شبنم زمانی، بهترین متخصص کودکان در منطقه 2:
- شماره تماس:
- واتساپ:
- آدرس مطب:
- تهران – پل مدیریت – خیابان علامه جنوبی – کوچه چهلم مرکزی – پلاک ۹ واحد ۱
- اینستاگرام:
