نوزادان تا ۶ ماهگی تمام نیازهای غذایی خود را از شیر مادر یا شیر خشک دریافت میکنند. اما از این سن به بعد، ذخایر آهن بدن کاهش مییابد، نیازهای تغذیهای کودک بیشتر میشود و تنها شیر مادر نمیتواند همه انرژی، ویتامینها و مواد مغذی مورد نیاز رشد را تأمین کند. به همین دلیل شروع تغذیه تکمیلی نوزاد از 6 ماهگی بر اساس توصیه سازمان جهانی بهداشت (WHO) ضروری است.
شروع تغذیه تکمیلی نوزاد یکی از مهمترین مراحل رشد کودک است؛ زیرا علاوه بر تأمین مواد مغذی، به یادگیری جویدن، بلع صحیح، شناخت طعمها و شکلگیری عادات غذایی سالم در آینده کمک میکند. به همین دلیل در این مقاله قصد داریم یک راهنمای جامع، ساده و کاربردی برای شروع تغذیه تکمیلی ارائه کنیم که شامل جدول غذاها، اصول افزایش تنوع، روش جلوگیری از آلرژی و نکات مهمی است که والدین باید بدانند.
علائم آمادگی نوزاد برای شروع تغذیه تکمیلی
در مورد تغذیه تکمیلی نوزاد باید گفت همه نوزادان دقیقاً در ۶ ماهگی آماده شروع غذا نیستند. به همین دلیل بهتر است والدین با مشاهده علائم زیر تصمیمگیری کنند:
- کنترل کامل سر و گردن: نوزاد باید بتواند بدون کمک سر خود را ثابت نگه دارد.
- نشستن با کمک: نوزاد باید توانایی نشستن در صندلی غذاخوری یا روی پای مادر با حمایت ملایم را داشته باشد.
- تمایل به غذا: باز کردن دهان هنگام نزدیک شدن قاشق یا علاقه به غذای اطرافیان از نشانههای تمایل به غذا است.
- کاهش رفلکس بیرون راندن زبان: قبل از ۶ ماهگی، زبان نوزاد غذا را ناخودآگاه بیرون میراند.
- گرسنگی بیشتر از قبل: فاصله کم بین وعدههای شیر به دلیل افزایش نیاز انرژی جزو این نشانهها محسوب میشود.
اگر در مورد تشخیص زمان شروع تغذیه تکمیلی نوزاد به راهنمایی دقیقتری دارید، دریافت مشاوره تغذیه کودکان میتواند به تصمیمگیری بهتر کمک کند.
اصول طلایی تغذیه تکمیلی نوزاد از ۶ ماهگی
در شروع تغذیه تکمیلی نوزاد از 6 ماهگی برخی چند اصل وجود دارد که باید توسط والدین مورد توجه قرار بگیرد:
- اصل ۱: شروع با غذاهای ساده، کمحجم و پرانرژی
- اصل ۲: یک وعده در روز کافی است
- اصل ۳: معرفی هر غذای جدید به صورت جداگانه
- اصل ۴: ادامه تغذیه شیر مادر
- اصل ۵: غذای بدون نمک، شکر، عسل و ادویه
اولین غذاهای مناسب برای شروع تغذیه تکمیلی
نکته مهم در تغذیه تکمیلی نوزاد که اهمیت زیادی دارد این است که برای نوزاد ۶ ماهه، غذاها باید ساده، کمحجم و با قابلیت هضم بسیار بالا باشند. به همین دلیل معمولاً توصیه میشود که تغذیه تکمیلی با موارد زیر شروع شود:
- فرنی برنج (بدون شکر): هضم آسان، بدون احتمال حساسیت و منبع انرژی مناسب
- حریره بادام: اما فقط با بادام کاملاً پوستکنده و نرم شده
- سوپ ساده: شامل آب مرغ یا گوشت بسیار رقیق به اضافه کمی برنج یا بلغور
- پورهها: مانند پوره سیب، پوره گلابی، پوره کدوحلوایی و پوره هویج
- زرده تخممرغ پختهشده (از هفته دوم شروع تغذیه تکمیلی): ابتدا به اندازه یکسرقاشق، سپس افزایش تدریجی
جدول ساده و کامل شروع غذاها (۶ تا ۱۲ ماه)
این جدول به والدین کمک میکند تا بدانند در هر سن، چه غذایی با چه مقدار و چه بافتی مناسب کودک است و بر این اساس تغذیه تکمیلی نوزاد خود را شروع کنند:
جدول ۶ تا ۷ ماهگی
| نوع غذا | مقدار و بافت | نکات |
| فرنی برنج | ۱–۲ قاشق سپس افزایش | غلظت شبیه سوپ رقیق |
| پورهها | ۲–۳ قاشق | یک نوع در هر روز |
| زرده تخممرغ | یکچهارم زرده، لهشده | از سفیده فعلاً اجتناب شود |
| سوپ رقیق | ۱–۲ قاشق | فقط آب گوشت یا مرغ، همراه کمی برنج |
| موز لهشده | چند قاشق | فقط لهشده و بدون تکه |
جدول ۷ تا ۹ ماهگی
| نوع غذا | مقدار | نکات |
| سوپ نیمهغلیظ | نصف کاسه | اضافه کردن سبزیجات پخته |
| پوره گوشت | یک قاشق غذاخوری | گوشت کاملاً نرمشده |
| ماست ساده | چند قاشق | بدون شکر |
| عدسی لهشده | چند قاشق | بدون نمک |
جدول ۹ تا ۱۲ ماهگی
| نوع غذا | مقدار | نکات |
| غذای خانوادگی | لهشده | بدون ادویه، نمک و روغن زیاد |
| میوه خردشده | چند تکه کوچک | با نظارت کامل |
| حبوبات | نصف کاسه | کاملاً پخته و لهشده |
| تخممرغ کامل | یک عدد در هفته | در چند وعده مصرف شود |
جلوگیری از آلرژی غذایی در نوزاد
یکی از نگرانیهای رایج والدین هنگام شروع تغذیه تکمیلی نوزادان، بروز آلرژی است. خوشبختانه امروزه توصیههای علمی جدید کمک زیادی به کاهش حساسیتها کردهاند. از مهمترین توصیهها در مورد تغذیه تکمیلی نوزاد میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- معرفی تدریجی و جداگانه غذاها: هر غذای جدید باید حداقل ۳ روز پشت سر هم داده شود.
- معرفی زودهنگام برخی مواد مفید برای کاهش آلرژی: پژوهشها نشان دادهاند مصرف درست و اصولی برخی غذاهای حساسیتزا مانند تخم مرغ، بادام زمینی و حبوبات میتواند احتمال آلرژی در آینده را کاهش دهد.
- مراقبت از علائم آلرژی: در صورت مشاهده علائمی مانند کهیر، استفراغ، تورم صورت، خسخس سینه و اسهال بلافاصله غذا قطع شود.
- ممنوعیت مواد پرخطر: برخی مواد مانند عسل، شیر گاو به صورت خالص، مرکبات زیاد، سفیده تخم مرغ قبل از 9 ماهگی و آجیل کامل به دلیل خطر خفگی به هیچ عنوان تا یک سالگی نباید مصرف شوند:
نکات مهم ایمنی و مراقبتی هنگام شروع تغذیه تکمیلی نوزاد
یکی از موارد مهم در تغذیه تکمیلی نوزاد، توجه به نکات ایمنی و مراقبتی است. این نکات شامل موارد زیر است:
- خطر خفگی را جدی بگیرید: غذاها باید نرم، لهشده و بدون تکههای سفت باشند.
- نوزاد را هنگام غذاخوردن تنها نگذارید
- غذا را با شیشه ندهید
- از قاشق کوچک کودک استفاده کنید
- صبر و آرامش داشته باشید؛ نوزاد ممکن است روزهای اول غذا را پس بزند که طبیعی است.
اشتباهات رایج در تغذیه تکمیلی
برخی از والدین در تغذیه تکمیلی نوزاد به دلیل عدم آگاهی کافی، مرتکب اشتباه میشود. از اشتباهات رایج والدین میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- شروع زودتر از ۴ ماهگی
- مصرف نمک
- اضافه کردن شکر
- معرفی چند غذای جدید همزمان
- اجبار نوزاد به غذا خوردن
- مقایسه اشتهای کودک با دیگر نوزادان
- مصرف آبمیوه زیاد
نقش والدین در شکلگیری عادات غذایی سالم
شروع تغذیه تکمیلی نوزاد فقط یک مرحله گذرا نیست؛ بلکه آغاز تربیت غذایی کودک بوده و نقش مهمی در شکلگیری عادات غذایی سالم ایفا میکند. والدین در این دوران باید موارد زیر را رعایت کنند:
- الگوی غذایی سالم باشند
- اجازه دهند کودک طعمها را کشف کند
- محیط آرام و مناسب ایجاد کنند
- از غذا دادن در حالت خواب یا حرکت خودداری کنند
با توجه به این موضوع که شیر مادر از 6 ماهگی توانایی تأمین مواد مغذی مورد نیاز بدن نوزاد به تنهایی را ندارد، این سن بهترین زمان برای شروع تغذیه تکمیلی نوزاد است. آغاز این فرایند به آگاهی در مورد برخی نکات توسط والدین دارد تا امکان اجرای آن به بهترین شکل فراهم شود. در این شرایط والدین میتوانند با مراجعه به دکتر شبنم زمانی به عنوان متخصص اطفال مجرب، مشاوره لازم در مورد نحوه شروع این فرایند و نکات ایمنی و مراقبی دریافت کنند.
جهت درمان تب در کودکان با ما در تماس باشید:
راههای ارتباطی با دکتر شبنم زمانی، بهترین متخصص کودکان در منطقه 2:
- شماره تماس:
- واتساپ:
- آدرس مطب:
- تهران – پل مدیریت – خیابان علامه جنوبی – کوچه چهلم مرکزی – پلاک ۹ واحد ۱
- اینستاگرام:
