تب در کودکان یکی از شایعترین علائمی است که منجر به نگرانی والدین میشود. تقریباً همه کودکان در طول دوران رشد خود بارها دچار تب میشوند و این موضوع بخش طبیعی از فعالیت سیستم ایمنی بدن است. تب در حقیقت یک بیماری نیست، بلکه علامتی از تلاش بدن برای مقابله با عفونتها یا التهابهای موجود است.
با اینحال، بالا بودن بیش از حد تب یا همراهی آن با علائم خاص میتواند نشانه وجود یک مشکل جدی باشد. به همین دلیل در این مقاله قصد داریم با تب در کودکان آشنا شده و علتهای بروز آن، علائم هشداردهنده و نحوه مراقبت از کودک تبدار را مورد بررسی قرار دهیم.
تب چیست و چرا در کودکان اتفاق میافتد؟
در مورد تب در کودکان باید گفت که به طور عمومی دمای طبیعی بدن کودکان بین 36.5 تا 37.5 درجه است. در صورتی که دمای بدن کودک در ناحیه زیر بغل از 38 درجه، در ناحیه دهان از 38.3 و در ناحیه مقعد از 38.5 بالاتر باشد، نشانه تب داشتن کودک است.
در مورد دلیل تب کردن کودک باید گفت که تب نشان میدهد که بدن در حال مقابله با یک عامل خارجی است. در این شرایط افزایش دمای بدن منجر به بیشتر شدن سرعت فعالیت سیستم ایمنی بدن و کند شدن رشد باکتریها و ویروسها میشود. بنابراین تب، در اصل مکانیزمی دفاعی در بدن است.
شایعترین علتهای تب در کودکان
یکی از مواردی که در درمان تب در کودکان از اهمیت زیادی برخوردار است، شناخت دقیق علت بروز آن در بدن کودک است. تب در کودکان معمولاً به دلایل زیر رخ میدهد:
- عفونتهای ویروسی: شایعترین علت تب کودکان، عفونتهای ویروسی هستند، از جمله این عفونتها میتوان به سرماخوردگی، آنفلوآنزا، ویروسهای معده، کووید-۱۹ و تبهای ویروسی فصلی اشاره کرد که به مدت 2 تا 5 روز ادامه دارد.
- عفونتهای باکتریایی: این عفونتها شیوع کمتری دارند اما از اهمیت بیشتری برخوردار هستند. از جمله این عفونتها میتوان به عفونت گوش، عفونت گلو (استرپ)، عفونت ادراری، ذاتالریه، عفونت سینوسها و مننژیت (دارای علائم هشدار شدید) اشاره کرد. در این موارد معمولاً کودک نیازمند معاینه توسط متخصص کودکان و به احتمال زیاد مصرف آنتیبیوتیک است.
- واکسیناسیون: بعد از برخی واکسنها، کودک احتمالاً دچار تب خفیف تا متوسط میشود که معمولاً ۲۴ تا ۴۸ ساعت طول میکشد و طبیعی است.
- دندان درآوردن: بر خلاف باور عمومی، دندان درآوردن تنها میتواند تب خفیف ایجاد کند و تب بالای ۳۸ درجه معمولاً ناشی از عفونت است و نمیتوان آن را به درآوردن دندان ربط داد.
- گرمازدگی: قرار گرفتن بیش از حد در محیط گرم، پوشیدن لباس زیاد یا تب ناشی از کمآبی میتواند باعث افزایش دمای بدن شود.
- عوامل نادرتر: از جمله این عوامل میتوان به بیماریهای التهابی، بیماریهای خودایمنی، مصرف بعضی داروها و مشکلات غددی (نادر) اشاره کرد. در موارد غیرمعمول، مشورت با متخصص اطفال مجرب ضروری است تا علت دقیق مشخص شود.
چگونه تب کودک را به درستی اندازهگیری کنیم؟
در مورد بهترین روش اندازهگیری تب در کودکان باید گفت که دماسنج دیجیتال بهترین گزینه است. در نوزادان زیر 3 ماه بهترین گزینه اندازهگیری به روش مقعدی است در صورتی که در کودکان بزرگتر دمای دهانی یا زیربغل نیز گزینه مناسبی محسوب میشوند.
در مورد اندازهگیری تب به صورت دقیق نکاتی وجود دارد که باید مورد توجه قرار بگیرد:
- بعد از غذا خوردن یا فعالیت شدید، اندازهگیری دقیق نیست.
- اگر کودک زیاد عرق کرده باشد، دمای زیربغل قابل اعتماد نیست.
- اندازهگیری را هر 4 تا 6 ساعت تکرار کنید.
علائم همراه تب که نیاز به توجه دارند
گاهی تب تنها علامت نیست و وجود علائم دیگر میتواند نشانه یک بیماری مهمتر باشد. علائم همراه تب در کودکان که باید مورد توجه قرار بگیرد، به شرح زیر است:
- بیحالی زیاد
- گریه غیرعادی یا ناتوانی در آرام شدن
- عدم تمایل به شیر خوردن یا بیاشتهایی شدید
- خشکی لب و دهان (کمآبی)
- تنفس سریع یا خسخس
- بثورات پوستی
- استفراغهای مکرر
- درد شدید شکم یا گوش
- سفتی گردن
تب در سنین مختلف کودکان؛ چه مواردی طبیعی و چه مواردی هشداردهنده هستند؟
طبیعی یا غیر طبیعی بودن تب در کودکان تا حد زیادی به سن آنها بستگی دارد. به همین دلیل در جدول زیر موارد طبیعی و غیر طبیعی تب در سنین مختلف ذکر شده است:
| نوزادان زیر ۳ ماه | تب حتی 38 درجه در این سن یک اورژانس پزشکی است نوزاد باید فوراً توسط پزشک یا اورژانس ارزیابی شود |
| کودکان ۳ ماه تا ۳ سال | اگر تب بالای 39 درجه باشد، نیاز به ارزیابی سریع دارد. اگر کودک بیحال است یا آب نمیخورد، باید زود به پزشک مراجعه کرد. |
| کودکان بالای ۳ سال | تب بالای 39.5 نگرانکننده است. اگر بیش از ۳ روز ادامه داشته باشد، بهتر است به یک متخصص اطفال مجرب مراجعه شود. |
چه زمانی باید به صورت اورژانسی به پزشک مراجعه کرد؟
متخصص کودکان به والدین هشدار میدهد که موارد زیر باید برای تب در کودکان به صورت اورژانسی به پزشک یا مراکز درمانی مراجعه کرد:
- نوزاد زیر ۳ ماه با تب بالای 38 درجه
- کودک هر سنی با یکی از علائم بیهوشی، خوابآلودگی زیاد، تشنج، بثورات با لکههای بنفش، سختی در نفس کشیدن، گریه شدید و مداوم و عدم نوشیدن مایعات
- تب بیش از ۳ روز در کودک بالای ۲ سال
- تب بسیار بالا (بیشتر از 40 درجه)
- شک به کمآبی شدید: نداشتن اشک هنگام گریه، ادرار بسیار کم، خشکی دهان و زبان
مراقبت خانگی صحیح هنگام تب در کودکان
مراقبتهایی که والدین در زمان تب در کودکان میتوانند انجام دهند، شامل موارد زیر است:
- پوشاندن لباس مناسب: کودک را بیش از حد نپوشانید. لباس لایه کم اما مناسب بهترین گزینه است.
- مصرف مایعات فراوان مانند آب، محلول ORS، آبمیوه طبیعی رقیق شده
- استفاده از داروهای تببر و ایمن برای کودکان مانند استامینوفن یا ایبروپروفن
- کمپرس آب ولرم
- خواب و استراحت کافی
انجام اقداماتی مانند پتو پیچ کردن کودک، استفاده از الکل (خطر مسمومیت)، استفاده از یخ و مصرف خودسرانه داروهای آنتیبیوتیک در زمان تب در کودکان ممنوع است و نباید انجام شود.
تب در کودکان در اکثر موارد یک مکانیزم دفاعی طبیعی بدن و نشانهای از فعالیت بدن در مقابله با ورود عوامل خارجی است. اما در برخی موارد تب با یک سری علائم همراه است که باید توسط والدین مورد توجه قرار گرفته و جهت تشخیص و درمان به پزشک اطفال مجرب مانند دکتر شبنم زمانی مراجعه کنند. دکتر زمانی با دانش و تجربه بالای خود میتواند علت بروز تب در کودک را تشخیص داده و در صورت نیاز اقدامات درمانی لازم را به منظور جلوگیری از وارد شدن آسیب جدی به سلامت کودک در دستور کار قرار دهد.
جهت درمان تب در کودکان با ما در تماس باشید:
راههای ارتباطی با دکتر شبنم زمانی، بهترین متخصص کودکان در منطقه 2:
- شماره تماس:
- واتساپ:
- آدرس مطب:
- تهران – پل مدیریت – خیابان علامه جنوبی – کوچه چهلم مرکزی – پلاک ۹ واحد ۱
- اینستاگرام:
